Asunto
- Home
- Tópiko
- Antia Hulandes i Aruba
- Preguntanan hopi hasí
Kontenido di página: Preguntanan hopi hasí
Introductie
07-01-2002
- Unda mi por haña ayudo pa mi empresa chikí?
- Antia tambe ta bai introdusí euro?
- Boso por duna fondo pa mi proyekto?
- Dikon Hulanda no ta sostené turismo na Antia?
- Nos mester ekonomisá di IMF anto ainda nos no ta haña fondo èkstra!
- Hulanda a duna hopi plaka èkstra na 2000. Kiko a hasi ku esaki?
- Hulanda ta asina riku, duna pober Antia plaka èkstra anto!
- Dikon Hulanda no ta apsolbé e debe di Antia?
- Si Hulanda no duna plaka èkstra e ora ei ta esunnan mas pober na Antia ta bira víktima!
- Dikon Hulanda no ta sòru pa mas invershon na Kòrsou?
[bw]1. Unda mi por haña ayudo pa mi empresa chikí?
Tin akseso na sierto areglonan di Hulanda pa empresanan antiano. Dentro di poko lo tin mas areglo ku ta haña akseso. Pa informashon por tuma kontakto ku boso Departamentu di Asuntu Ekonómiko, boso Servisio di Asuntu Ekonómiko insular, Kámara di Komersio òf ku Partner Ekonómiko (Economic Partnership).
[bw]2. Antia tambe ta bai introdusí euro?
Nò. Antia ta mantené florin antiano i Aruba ta mantené florin arubano. E monedanan akí ta mará na dòler merikano. Euro ta yega hopi serka si: na Marigot habitantenan di Sint Maarten por paga ku euro entrante yanüari. Pero ku dòler tambe por hasi negoshi.
[bw]3. Mi por haña fondo pa mi proyekto?
Un bon proyekto sèmper ta bonbiní. Hulanda ta preferá di duna fondo pa proyektonan den enseñansa, gobernashon, ekonomia, medio ambiente i infrastruktura. Gobièrnu di Antia ta stipulá kua proyekto ta manda Hulanda. Pa mas informashon por tuma kontakto ku Departamentu pa Koperashon di Desaroyo na Willemstad.
[bw]4. Dikon Hulanda no ta sostené turismo na Antia?
Hulanda ta dispuesto di sostené proyekto riba tereno di turismo. Tin te hasta algun proyekto andando kaba. Hulanda naturalmente ta duna fondo solamente na bon proyekto. Antia mes tambe por hasi hopi kos pa stimulá turismo. Banko Mundial a hasi algun estudio di esaki pa Antia. IMF tambe a bisa kos útil tokante turismo.
[bw]5. Nos mester ekonomisá di IMF anto ainda nos no ta haña fondo èkstra!
Na 2000 Antia a haña hopi fondo èkstra di Hulanda pa motibu ku tabata kumpli ku e palabrashonnan hasi entre IMF i Antia. Ta trata di mas ku 150 mion florin antiano riba e plaka for di Hulanda ku kada aña Antia por usa. Na mart 2001 IMF i Antia a bolbe hasi palabrashon. Si Antia kumpli ku e palabrashonnan akí, Hulanda lo duna plaka. IMF lo konsehá kuantu fondo i na ki momentu Antia lo bolbe haña esaki.
[bw]6. Hulanda a duna hopi plaka èkstra na 2000. Kiko a hasi ku esaki?
E fondo èkstra a bai pa gobièrnu di Antia. Esaki a usa e plaka pa hasi pago kuné. Entrada propio di gobièrnu di Antia a sali muchu tiki pa por a paga tur gastu. Hulanda no a bisa pa kiko mester usa e plaka. Gobièrnu di Antia mes mag a disidí riba nan mes kiko nan ta hasi ku e plaka. E úniko kondishon tabata ku Antia ta kumpli ku e palabrashonnan ku Antia mes a hasi ku IMF. Na sèptèmber i òktober 2000 Antia en bèrdat a kumpli ku e palabrashonnan, anto pa e motibu ei Hulanda a duna plaka èkstra e momentu ei.
[bw]7. Hulanda ta asina riku, duna pober Antia plaka èkstra anto!
Hulanda lo yuda Antia ora ku Antia ta yuda su mes. Hulanda ta duna masha hopi plaka kaba. Djis duna mas plaka di Hulanda so no ta yuda. Ta yuda solamente ora ku Antia mes ta usa su plaka ku kuidou tambe. Promé mester ta sigur ku Gobièrnu di Antia mes ta usa su plaka ku kuidou, promé ku duna plaka èkstra. Ta plaka di pagadó di belasting di Hulanda. Kier mèn ku mester usa e plaka ei útilmente. Antia no ta un pais pober. E entrada pa persona tin un promedio di mas ku dies mil dòler. Mundialmente mirá Antia ta pertenesé na paisnan riku. Tin region den Oropa ku ta mas pober ku Antia.
[bw]8. Dikon Hulanda no ta apsolbé e debe di Antia?
Gobièrnu di Antia tin e kustumber di no paga su debenan na tempu. No solamente su debe na Hulanda, pero tambe su otro debenan. Empresanan i siudadanonan antiano tin hopi molèster di esaki. Dor di esaki nan ta haña nan den problema finansiero. Ademas Gobièrnu antiano ta duna mal ehèmpel na siudadano i empresa. Apsolbé e debe na Hulanda no ta yuda. Hulanda ta duna Antia kada aña muchu mas tantu biaha plaka ku Antia tin ku paga na interes na Hulanda. Pago periódiko no ta tuma lugá hopi aña kaba, maske ku esaki mester tuma lugá. Apsolbé debe lo nifiká anto un rekompensa pa mal kondukta di pago. Anto ta nèt e kondukta akí mester kambia na Antia.
[bw]9. Si Hulanda no duna plaka èkstra e ora ei ta esunnan mas pober na Antia ta bira víktima!
Gobièrnu di Antia ta responsabel pa e maneho i konsekuentemente pa repartishon di entrada. Hulanda ta yuda esunnan di mas pober ku un programa sosial. Pa esaki aña pasá a bolbe pone 20 mion èkstra mas. E maneho antiano bon mirá no tin mester di toka esunnan di mas pober. Si for di awe por importá sierto produkto for di otro pais, manera Venezuela, sin ku Gobièrnu antiano mester mira plaka promé, e siudadano antiano por paga ménos pa e produktonan ei.
Gobièrnu di Antia por skohe pa skrap pòstnan di dedukshon di belasting, ku aktualmente prinsipalmente ta faboresé e antianonan mas riku. Pero esaki ta algu ku Staten antiano mes mester disidí. Algu otro: dikon e siudadano tin ku paga interes asina haltu pa su debenan? Dikon banko no ta mas barata? Ta trata di hopi plaka. Mas konkurensha lo yuda. Ku un palabra karu IMF ta yama esaki: flèksibilisá merkado di kapital.
[bw]10. Dikon Hulanda no ta sòru pa mas invershon na Kòrsou?
Invershon ta un asuntu di empresa. Hulanda no por bisa empresanan kiko nan mester hasi. Esei nan mes ta disidí. Nan ta wak si den un pais nan por hasi bon negoshi. Si e gobièrnu ta goberná bon. Si trahadónan bal nan salario. Si nan por haña personal ku bon papel. Si telefon ta traha, si awa, òf koriente no ta kai afó hopi regular, si tin bon konekshon ku internet. Anto si tur e kosnan akí no ta kosta muchu hopi. Si nan por haña bon material i barata anto si nan por manda buska esei for di djafó si esei ta mas barata. Ke mèn si nan no mester paga hopi plaka na frontera ora nan tin mester di material.
Un persona ku ke habri un hotèl lo wak si por haña bon personal i na salario rasonabel riba djadumingu i anochi tambe. Pasobra un turista lo ke sali bai kome òf bai un bar di hotèl riba djadumingu i den oranan di anochi tambe. Anto e invershonista ta wak tambe si tin un bon sistema hurídiko i un gobièrnu konfiabel. Riba hopi di e puntonan akí Antia ta skor bon te ekselente.
Riba otro punto tin espasio pa bai drecha kos. Komo siudadano antiano bo mes sa tambe kiko ta molestiabo tin ora. Na kosnan ku bo ta haña karu. Òf na kos ku no ta bon. Òf ku no ta traha tur ora. Òf ku no tin riba sierto dia òf ora. Un invershonista hopi biaha ta paga tinu riba e mesun kosnan ku abo tambe ta hasi. Anto e invershonista no tin e nesesidat di bini Antia òf di keda Antia. E por bai un otro kaminda tambe ku su invershon.
Antia mester bira asina atraktivo ku invershonistanan ta para den rei pa bini. No literalmente naturalmente, pasobra invershonistanan no gusta para warda largu dilanti di hopi lokèt tampoko. Invershonistanan gusta tambe di por bin ku nan hendenan. Pasobra algun spesialista spesial no tin sufisiente riba kada isla. E personanan ei mester por establesé nan mes i nan mester por traha. Banda di esei invershonistanan ta tuma naturalmente antiano tambe na trabou. Trese un estranhero ta mas karu, e mester muda su muebelnan etcetera i esei tambe ta kosta plaka, pues un invershonista ta preferá mas tantu di tuma un antiano na trabou ku por hasi e mesun trabou.
Hulanda ta yuda di algun manera. Via enseñansa, pa di e forma ei invershonistanan ta haña un poblashon ku bon papel. Via sistema hurídiko, pa di e forma ei invershonistanan por konta ku un bon hurisdikshon. Via sosten di Gobièrnu di Antia, pa di e forma ei invershonistanan topa ku un bon gobernashon. Hulanda ta yuda tambe ku kaminda, brùg, haf i aeropuerto. Pasobra bon komunikashon tambe ta di importansha pa invershonista. Pero Antia mes tambe por hasi hopi pa atraé invershonista. Hulanda pa e motibu akí ta paga pa e konsehonan ku bon organisashonnan internashonal ta duna Antia.
