Asunto
- Home
- Tópiko
- Antia Hulandes i Aruba
- Maneho di Hulanda
Kontenido di página: Maneho di Hulanda
Introductie
- Tres pais den un solo Reino
- Un uso efektivo di medionan di sosten
- Programanan di koperashon
- Mantenshon di lei
- Stimulashon di sektor privá na Antia pa medio di uso di instrumentario di supsidio di Asuntu Ekonómiko
[bw]Tres pais den un Reino
Reino Hulandes ta konsistí di tres pais: Aruba, Antia i Hulanda. Loke Konstitushon ta pa Hulanda ta Statüt pa Reino. Ei den tin pará ku Reino ta basá riba e idea di outonomia, loke ta nifiká ku kada pais tin su propio responsabilidat di gobernashon. E último aña kutabata den lus di renobashon, a logra yega na progreso den e relashon di koperashon di Hulanda ku Antia i Aruba. E maneho, stipulá den e nota Futuro den koperashon (Toekomst in samenwerking), ta dirigí riba reforsá solides i efektividat di gobernashon i e maneho di gobièrnu di e partnernan ultramar di Reino.
Te ku den añanan ochenta e idea tabata biba ku e partnernandi Reino den Karibe lo a bira independiente. Pa e motibu akí entre otro na 1983 riba petishon di Aruba a tuma e desishon ku e isla akí lo a haña un status aparte i ku esaki lo a bira un pais outónomo dentro di Reino. E status aparte akí lo a duna Aruba un periodo di transishon na independiente total. Despues di e tempu ei a sali na kla ku ideanan tokante e relashon ku Hulanda den kurso di tempu a kambia: durante referèndemnan na 1993 i 1994 na Antia i Aruba a bira opvio ku e deseo pa bira kompletamente independiente no tabata biba i ku tabata ke mantené laso estatal ku Hulanda. Riba 23 di yüni 2000 a tene un referèndem na Sint Maarten den kua un mayoria di elektorado a skohe pa un status aparte pa Sint Maarten dentro di Reino. Gobièrnu di Hulanda riba esaki a laga sa ku na promé lugá gobièrnu di Sint Maarten i gobièrnu di Antia mester determiná ki konsekuensia mester mara na e referèndem. Den esaki a indiká segun ki liña segun gobièrnu di Hulanda e diskushon tokante relashon estatal mester kana, esta ku solushon di problema relashoná ku kontenido mester ta na promé lugá. Un diskushon tokante kambio institushonal mester ta resultado di e análisis akí i no punto di salida. Pa loke ta Hulanda refuerso di gobernashon mester ta e meta prinsipal.
[bw]Uso efektivo di medionan di sosten
Den e periodo di e kabinete akí Hulanda ta aspirá na reforsá e forsa di gobernashon di ámbos pais. E meta sentral di e maneho ta pa promové e abilidat di e partnernan di Reino pa para riba propio pia. Esaki no ta nifiká ku ta afektá e lasonan di den Statüt. Gobièrnu di Hulanda tin a base di Statüt e obligashon di duna ayudo i asistensia i lo kumpli ku e obligashon ei segun su kapasidat. E ayudo i asistensia ei lo bai tuma lugá segun palabrashonnan mas kla di loke tabata kustumber: un uso efektivo di medionan di sosten ta e meta den e kaso ei.
[bw]Programanan di koperashon
Gobièrnu di Hulanda, huntu ku e gobièrnunan di Antia i Aruba, ta di opinion ku ayudo di programa ta kondusí na un uso mas efektivo di medionan, ku ayudo di proyekto. Foko di e maneho di koperashon lo ta formá pa programanan di mas aña riba tereno di:
- desaroyo ekonómiko duradero
- kalidat di gobernashon
- enseñansa
Ku gobièrnu di Aruba na mei 2000 a kumbiní lantamentu di e fondo di desaroyo, Fondo Desaroyo Aruba. E fondo lo bai manehá medionan finansiero ku Hulanda i Aruba ta pone disponibel pa finansiamentu di e programanan di koperashon. Ku gobièrnu di Antia tambe ta trahando riba realisashon di e programanan. Esaki a kondusí na firmamentu di un protokòl di enseñansa ku kua Hulanda na 2001 ta sostené enseñansa básiko i enseñansa di ofishi.
[bw]Mantenshon di lei
Pa motibu di e importansha ku Hulanda ta duna na desaroyo i mantenshon di un estado di derecho demokrátiko dentro di e paisnan di Reino, ta reservá un parti di e presupuesto pa esaki. Ta usa e parti akí pa sosten di e poder hudisial, ministerio públiko, koperashon di reshèrshi, Wardakosta i prison. E terenonan di atenshon spesífiko akí ta sali for di e tareanan ku gobièrnu di Hulanda tin pa e obligashon di garantia di Reino pa kalidat di gobernashon, e kuido pa derechonan humano fundamental i pa e seguridat hurídiko pa siudadanonan.
[bw]Stimulashon di sektor privá na Antia pa medio di uso di instrumentario di supsidio di Ministerio di Asuntu Ekonómiko
Konforme palabrashonnan anterior entre e gobièrnunan di Hulanda i Antia a studia den ki forma por stimulá sektor privá na Antia dor di uso di parti di e instrumentario di supsidio di Ministerio di Asuntu Ekonómiko.
Trahamentu òf hasimentu di areglo di supsidio aksesibel pa Antia mester ta dependé di e imperfekshonnan i nesesidatnan di merkado (parsialmente kaba deskribí pa IMF i Banko Mundial). Esaki ta konforme e liña ku a skohe na Hulanda den konstrukshon di e instrumentario di supsidio. E oferta mester kuadra eksplísitamente ku e demanda di ekonomia di Antia.
Hulanda lo habri oportunidat di e siguiente instrumentonan riba tereno di eksportashon i invershon pa empresanan antiano:
- Fasilidat pa Invershon pa Merkadonan den Desaroyo (Investeringsfaciliteit voor Opkomende Markten
IFOM); - Un Programa Koperashon ku Antia i Aruba (Programma Samenwerking Nederlandse Antillen en Aruba PSAA), segun e programa eksitoso Programma Samenwerking Oost Europa
; - e Programa Proyektonan di Koperashon Ekonómiko (Programma Economische Samenwerkingsprojecten
PESP) dirigí riba ehekushon di estudio di faktibilidat i estudionan di preparashon di invershon; - un seguro di krédito di eksportashon (dor di ministerio di Finansa).
Uso di instrumentario pa inovashon pa sostené desaroyo di sektor privá na Antia. Pa promové koperashon entre empresanan hulandes i antiano ta proponé pa habri fasilidat di porta internashonal di areglo di supsidio Koperashon Teknológiko (Technologische Samenwerking BTS) pa empresanan di Antia. Aki ta trata di un maniobra relativamente simpel den un instrumento eksistente, loke ta hasi esaki fásilmente realisabel.
Pa promové invershon den inovashon serka empresanan antiano ta posibel pa hasi e areglo di supsidio Proyekto di Koperashon Teknológiko (Technologische Samenwerkingsprojecten
TOP) aksesibel, e programa akí ta dirigí riba stimulá inovashon serka empresa, i pa hasi aksesibel e areglo Traspaso di Know How di Empresarionan di Empresa Chikí i Mediano (Kennisoverdracht Ondernemers MKB
), ku ta dirigí riba stimulá potensia di inovashon pa empresa chikí i mediano ku ta sigui teknologia. Pa esaki mester desaroyá areglonan apart pa Antia, banda di areglonan regular.
Stashoná un òf mas eksperto for di Syntens, e organisashon ku na Hulanda tin un funshon di promé liña (di kontakto ku públiko), den dunamentu di informashon i konseho tokante inovashon na empresa chikí i mediano. Un ke otro ámbos gobièrnu lo elaborá riba.
Mas sosten komo promoshon di desaroyo di sektor privá
Desaroyo di klima ekonómiko
Traspaso di know how den lantamentu di un organisashon regional pa desaroyo. Den e kaso ei ta trata di un organisashon ku riba sierto distansha for di Gobièrnu di Antia ta hasi trabou pa mehorá e klima pa sektor komersial. Mas aleu por pensa riba desaroyá i ehekutá programanan di stimulashon ekonómiko, sostené empresanan (ku riesgo haltu) ku kapital di partisipashon i hopi liá na aktividat di CBIN, lantamentu di un organisashon ku ta reklutá empresa estranhero.
Atraé invershon estranhero
Pone na disposishon know how i eksperensia pa lanta un organisashon di Antia pa atraé invershon estranhero. Na fin di añanan 80/kuminsamentu di añanan 90 CBIN na satisfakshon di polítika di Antia - a duna diferente biaha kaba sosten (den forma di konseho).
